كليفورد ادموند باسورث ( مترجم : فريدون بدره اى )

86

سلسله هاى اسلامى جديد : راهنماى گاهشمارى و تبارشناسى ( فارسى )

پدر ابراهيم ابن اغلب يك سردار خراسانى بود كه در ارتش عباسيان خدمت مىكرد . در 800 / 184 هارون الرشيد حكومت ايالت افريقيه ( تونس جديد ) را در مقابل خراج سالانه 40000 دينار به ابراهيم واگذار كرد . اين واگذارى با خودمختارى بسيار همراه بود و دورى فاصلهء شمال افريقا از بغداد به اغلبيان اطمينان مىداد كه دستگاه خلافت نمىتواند زياد در كار آن‌ها دخالت كند . در واقع ، دستگاه خلافت در اين‌زمان ، يعنى نيمهء قرن سوّم / نهم گرفتار كشمكش‌هاى داخلى و مشاجرات مربوط به جانشينى بود . با وجود اين ، اغلبيان از جنبهء نظرى هميشه نسبت به خلفا وفادار بودند و نام آن‌ها را در خطبه‌هاى روز جمعه مىخواندند ، ولى هرگز از زمان ابراهيم اوّل به بعد نام آن‌ها را بر روى سكه‌هاى خود ضرب نكرده‌اند . امراى نخست اغلبى شورش‌هاى خوارج بربر را در قلمرو خود فرونشاندند و آن‌گاه در زمان زيادة اللّه اوّل كه يكى از مقتدرترين و نيرومندترين امراى اغلبى بود ، به فتح صقليه ( سيسيل ) كه در تصرف بيزانسىها بود برخاستند ( 217 / 827 ) . اغلبيان ناوگان بزرگى ترتيب دادند كه مايهء تفوق آن‌ها در مديترانهء مركزى شد و با آن سواحل جنوبى ايتاليا ، سارونى ، كورسيكا و حتى آلپ‌هاى كرانه‌اى را قتل و غارت كردند . مالت ( مالتا ، مالطه ) را پيش از سال 256 / 868 ، مسلمانان گرفتند و مدت دو قرن يعنى تا زمان غلبهء نورمان‌ها ، در تصرف آن‌ها باقى ماندند . احتمال دارد كه اغلبيان ازآن‌جهت به فتح صقليه دست يازيدند كه نيروى گروههاى افراطى و متعصب را به جهاد با فرنگان معطوف گردانند ، زيرا امراى اوّليهء اغلبى بيشتر وقت‌ها در افريقيه گرفتار مخالفت‌هاى شديد فقهاى مالكى قيروان بودند . با شروع قرن چهارم / دهم فتح صقليه عملا به پايان رسيد و اين جزيره تا زمان غلبهء نورمان‌ها در اواخر قرن پنجم / يازدهم هم‌چنان تحت حكومت مسلمانان ، ابتدا اغلبيان و سپس فاطميان و در زمرهء آن‌ها كلبيان ( بنگريد به شمارهء 12 ) باقى ماند و يكى از مراكز معتبر و مهم انتشار فرهنگ اسلامى در اروپاى مسيحى گشت . بارى ، استيلاى اغلبيان در اواخر قرن سوّم / نهم روى به سستى نهاد . تبليغات شيعى داعى ابو عبد اللّه ، پيشرو و منادى عبيد اللّه مهدى فاطمى در ميان بربرهاى كتامه ، در منطقه كوهستانى ناحيه‌اى كه امروز شمال‌شرقى الجزيره را تشكيل مىدهد ، سخت مؤثر افتاد . سپاهيان كتامى چندين بار سپاهيان اغلبى را شكست دادند و آخرين امير اغلبى ، زيادة اللّه سوّم پس از كوشش‌هاى بىنتيجه براى جلب كمك عباسيان مجبور شد پايتخت خود ، رقاده را كه جدش ابراهيم دوّم بنيان گذاشته بود ، ترك كند و به مصر بگريزد . وى عاقبت الامر در مشرق درگذشت . پس از آن ، افريقيه هستهء مستملكات فاطميان در شمال